«میثم» مشهور به «میثم تمار» خرمافروشی بود اهل دل و یار راستین پیامبر(ص) و علی(ع). اوایل اسلام بود که حضرت علی(ع) باطن پاک میثم را دید و او را از صاحبش خرید. میثم با پول با برکت علی(ع) از غلامی آزاد شد و آزادی او آغاز پابند شدنش به پای علی(ع) بود. او در مدت کوتاهی از صحابی خاص شد و از همان ابتدای کار، عشقش به علی(ع) او را تبدیل به عزیزی در چشم مولا کرد.

به نقل امام صادق(ع)، میثم رازدار اهل‌بیت(ع) و حضرت علی(ع) بود و فرزندانش نیز از رجال بنام شیعه و شیعیان پاک‌باخته‌ای در صف عاشقان مکتب امام سجاد(ع)، امام باقر(ع) و امام صادق(ع) شدند.

در سالروز شهادت محرم اسرار امیرالمؤمنین(ع) با حجت‌الاسلام دکتر محمدجواد یاوری سرتختی، استادیار دانشگاه باقرالعلوم(ع) به گفت‌وگو پرداختیم و از ویژگی‌های شخصیتی و مقام علمی مفسری شنیدیم که قرآن را در کلاس علی(ع) آموخت و در کنارش هزار درس ناگفته نیز خواند.

میثم تمار، شیعه خاص امیرالمؤمنین(ع)

حجت‌الاسلام دکتر یاوری با بیان اینکه میثم تمار شیعه خاص امیرالمؤمنین(ع) بود، می‌گوید: منظور از شیعه این است که وصایت علی(ع) را قبول داشته و معتقد به جانشینی امیرالمؤمنین(ع) به خلافت پس از پیامبر(ص) و نصب الهی او است. نکته دیگر که دلالت بر شیعه بودن او است، همراهی امیرالمؤمنین(ع) و دفاع از حق ایشان است. میثم تمار همواره از حق امیرالمؤمنین و اهل‌بیت(ع) او دفاع کرد و از نخستین افرادی بود که ولایت امیرالمؤمنین(ع) و امام حسن(ع) و حسین(ع) را پذیرفت. او به ولایت اهل‌بیت(ع) اقرار داشت و در مکتب و محضر اهل‌بیت(ع) مورد تکریم و احترام آنان به‌ویژه امیرالمؤمنین(ع) بود.

او تصریح می‌کند: در بیان شخصیت و سیره میثم تمار به‌طور معمول به ابعاد معنوی، عبادت‌ها و زهد و اخلاق و نوع رابطه‌ای که با مولای خود داشت پرداخته می‌شود اما شخصیت علمی میثم تمار هم بسیار جالب توجه است. او فردی عالم و فرهیخته بود که در دو حوزه حدیث و تفسیر هم صاحب اثر و کتاب و متخصص و دانا به این دو موضوع بود.

این پژوهشگر سیره اهل بیت(ع) اضافه می‌کند: میثم تمار، فرزندانی به نام صالح، عمران، حمزه، شعیب و یعقوب داشت که همه اهل علم بودند و حتی نوه و نتیجه جناب میثم تمار هم جزو علمای امامیه به شمار می‌آیند. نکته برجسته زندگی میثم تمار این است که تمام فرزندان او بی‌استثنا مهر و محبت به امام علی(ع) و خاندانش و دشمنی با مخالفان و معاندان آن حضرت داشته و با تمام وجود، مکتب تشیع را پاس داشتند. علاوه بر آن، در گسترش فرهنگ ناب شیعه از نمونه‌های موفق تاریخ به شمار می‌روند.

میثم تمار و فرزندانش بهترین مدافع ولایت

استادیار دانشگاه باقرالعلوم(ع) به یکی از نواده‌های میثم تمار اشاره کرده و توضیح می‌دهد: یکی از مدافعان امامت حضرت رضا(ع) علی بن اسماعیل میثمی بود. او از نواده‏های میثم تمار، یار باوفای امیرالمؤمنین علی(ع) و همانند جدش در وفاداری به امام خود و در شجاعت و رشادت دارای ویژگی‌هایی است و از متکلمان برجسته شیعه به شمار می‏آید. از میان کتاب‌های فراوانی که نوشته دو کتاب الامامه و الاستحقاق او جایگاه خاصی دارد. علی بن اسماعیل در بحث‌های اعتقادی و فن مناظره قدرت فوق‌العاده‏ای داشت به‌طوری که بارها با متفکران و اندیشمندانی چون ضرار بن عمرو الضبی و ابوالهذیل العلاف که خود را از ارکان اندیشه می‏دانستند، مناظره و در موارد بسیاری بر آن‌ها غلبه کرده است.

او ادامه می‌دهد: براساس آنچه مورخان نوشته‌اند، نخستین کسی که لقب ممطوره را به واقفیه داد علی بن اسماعیل بوده است. او به همراه همرزم و همراهش یونس بن عبدالرحمان در یک بحث طولانی با واقفیه شرکت کرد. محور سخن چنین جلسه‏ای که طرف مقابل، معتقدان به زنده بودن امام کاظم(ع) هستند و در امامت توقف کرده‏اند چه موضوعی غیر از امامت می‏تواند باشد؟ واقفیه در برابر منطق سلیم، سر تسلیم فرود نیاورد و هرچه بیشتر بر لجاجت و دشمنی خود و انکار امامت حضرت رضا(ع) اصرار داشتند تا جایی که علی بن اسماعیل میثمی آنان را مورد خطاب قرار داد و گفت: «ما انتم من الشیعه و انما انتم کلاب ممطوره» یعنی شما شیعه نیستید و سگان باران خورده هستید. انتخاب تعبیر و شیوه‏ بیان و نوع برخورد او بسیاری از ناگفته‏ها را در مورد واقفیه برای ما روشن می‏‌کند.

این استاد حوزه و دانشگاه تأکید می‌کند: نوه جناب میثم تمار از متکلمان شیعه و صاحب دانش کلام و اهل مناظره بود. او با افرادی که مخالف شیعه بوده و طعنه می‌زدند، مناظره و بحث جدی می‌کرد. نکته جالب این است که میثم تمار و نسل پس از او همگی افرادی تیزبین، نکته‌سنج، سخنور و حاضر جواب بودند و با تسلط خود می‌توانستند از مکتب اهل‌بیت(ع) دفاع کنند.