ماه شریف ذی الحجه، به عنوان آخرین ماه سال قمری، از مبارک‌ترین و پرخاطره‌ترین ایام برای مسلمانان است. از مناسبت‌های پر برکت و شادی‌آفرین این ماه، می‌توان به واقعه مبارک ازدواج حضرت امیرالمؤمنین علی و حضرت فاطمه زهرا علیهماالسلام اشاره کرد. ولادت با سعادت حضرت امام هادی(ع) در پانزدهمین روز این ماه، حماسه جاودان و فراموش ‌ناشدنی عید سعید غدیر در روز هجدهم، واقعه و ماجرای افتخارآفرین بخشیدن خاتم توسط علی(ع) در نماز و نزول آیه ولایت در روز بیست و چهارم و نیز نزول سوره شریفه «هل أتی» در شأن اهل بیت علیهم السلام به خاطر ایثار و فداکاری آن بزرگواران در بیست و پنجم این ماه، یکایک دلیلی بر عظمت این ماه عزیز است.

در میان مناسبت‌های این ماه پر خیر و برکت، واقعه عظیم مباهله از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. در این فرصت به حدیثی از امام رضا(ع) اشاره خواهیم داشت که در مناظره با مأمون، به این روز بزرگ اشاره می‌فرمایند.

اشاره: 40 چهارشنبه را میهمان کلمات گهربار و حیات‌بخش حضرت علی بن موسی‌الرضا(ع) هستیم و همراه خوانندگان، شرح یک حدیث رضوی را در گفت‌وگو با اساتید حوزه و دانشگاه بررسی خواهیم کرد. سی و نهمین شرح حدیث را در محضر استاد و پژوهشگر حوزه، حجت الاسلام والمسلمین محمد شیرین کار موحد هستیم تا از جام معرفت کلمات رضوی، جان تشنه خویش را سیراب کنیم.

ایام پایانی ماه ذی الحجة مصادف است با واقعه عظیم مباهله. اینطور که در تاریخ آمده است مأمون قصد اشکال به این آیه را داشته است که با پاسخ علمی و قاطع حضرت مواجه می شود. در این خصوص توضیحاتی بفرمایید.

بله، همین طور است و آن حضرت علیه السلام هم، برای اشکال‌های مأمون پاسخ‌های خواندنی مطرح کرده‌اند که اشاره خواهیم کرد. حضرت علی بن موسی الرضا(ع) در گفت‌وگوی خود با مأمون با استناد به آیه مباهله، فضیلت و جانشینی امام علی(ع) را اثبات فرمود. بر اساس گزارشی که در بعضی روایات وارد شده، روزی مأمون، در گفت‌وگویی که با امام رضا(ع) داشت، از حضرت(ع) پرسید: در قرآن کریم، چه دلیلی برای فضیلت و جانشینی علی(ع) می‌توان یافت؟ و امام رضا(ع) در پاسخ، به آیه 61 سوره آل‌عمران معروف به آیه مباهله کردند که می‌فرماید «فَمَنْ حَاجَّک فِیهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَک مِنَ الْعِلْمِ، فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکمْ، ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَی الْکاذِبِینَ»؛ اگر پس از دانشی که (درباره عیسی مسیح) به تو رسید، باز هم کسانی با تو به ستیز برخیزند، به آنها بگو: «بیایید هم ما و هم شما، فرزندان و زنان و خودمان را گرد هم آورده، آن‌گاه مباهله نموده و از خدا بخواهیم تا نفرین خود را شامل حال دروغ‌گویان نماید».

امام(ع) در ادامه فرمود: پس بر اساس آنچه خداوند در این آیه ابلاغ فرمود، پیامبر(ص)، امام حسن و امام حسین علیهم السلام را به عنوان دو فرزندش به همراه آورد و به عنوان نماینده، بانوانی که در آیه به آوردنشان توصیه شد، حضرت فاطمه(س) را همراه خود نمود و علاوه بر آنها، امیرالمؤمنین علی(ع) را نیز به همراه آورد. پس او نفس و جان پیامبر است و با توجه به این‌که کسی برتر از رسول خدا نیست، نتیجه می‌گیریم که کسی برتر از فردی نخواهد بود که قرآن او را نفس پیامبر(ص) اعلام کرده است.

مأمون در اینجا، اشکالی را مطرح کرده و خطاب به امام گفت: خداوند در این آیه واژه‌های «أَبناء» و «نساء» را به صورت جمع آورده که هر کدام آنها دست کم باید شامل سه نفر باشد، ولی پیامبر(ص) تنها دو پسر و یک دخترش را همراه خود برده است؛ پس چرا احتمال نمی‌دهید که منظور خداوند از واژه «أنفسنا» که آن نیز به صورت جمع است نیز تنها خود پیامبر صلی الله علیه وآله بوده و شامل فرد دیگری نشود که در این صورت آیه مباهله نمی‌تواند فضیلتی برای علی(ع) باشد.

امام رضا(ع) در پاسخ فرمودند: اشکالی که مطرح کردید صحیح نیست زیرا خدا به پیامبرش فرمود تا به افرادی دستور دهد همراه ایشان بیایند و دستور دهنده تنها به افرادی غیر از خودش می‌تواند دستور دهد اما منطقی نیست که به خودش دستور دهد و از آنجا که رسول خدا تنها علی علیهماالسلام را با خود همراه کرد بنابراین، مشخص می‌شود که آن حضرت، همان فردی است که مراد خدا در قرآن بوده و او را نفس حضرت پیامبر قلمداد کرده است. مأمون وقتی این پاسخ را شنید، گفت: با این پاسخ، دیگر پرسشی باقی نمی‌ماند.

از دستاوردها و آموزه‌های مباهله برای ما بگویید.

جریان مباهله، نقطه عطفی در تاریخ اسلام محسوب می‌شود که می‌توانیم دستاوردهایی برای آن بشماریم. ابتدا اینکه مباهله سندی برای اثبات حقانیت شیعه است. نزول آیه مبارکه مباهله، واضحترین دلیل بر فضیلت و عالی‌ترین مدرک برای حقانیت باورهای شیعه در مورد امامت علی(ع) بعد از پیامبر اکرم(ص) است. دیگر اینکه مباهله جلوه عزت اسلام است. این حادثه موجب شد تا عظمت و حقانیت اسلام بر تمامی مردم اثبات شده و صداقت گفتار پیامبر اکرم(ص) و ادعاهای وحیانی آن حضرت بیش از گذشته آشکار شود. مباهله دلیلی مهم بر فضیلت اهل بیت(ع) است. جارالله زمخشری از دانشمندان بزرگ معتزله در کتاب تفسیر کشاف به فضیلت اصحاب کسا، افرادی که در روز مباهله همراه پیامبر(ص) بودند اشاره کرده‌است. او نوشته است «در این آیه، قوی‌ترین دلیل بر برتری اصحاب کساء علیهم السلام وجود دارد و در آن، دلیل روشنی بر صحت پیامبری پیامبر(ص) است، چون هیچ یک از مخالف و موافق روایت نکرده است که مسیحیان نجران، مباهله با پیامبر(ص) را پذیرفته باشند.» از همه مهمتر مباهله ذلت دشمنان اسلام را نشان داد. واقعه مباهله روشن نمود هر کسی با هر عنوان با دین اسلام مخالفت کند، دچار شکست و ذلت خواهد شد و سرنوشت انسان‌های لجوج که به هر بهانه‌ای از پذیرش حق سر باز می زنند، همراه با خواری است.