به‌گزارش قدس آنلاین، در شرایطی که اقتصاد ایران همچنان درگیر چالش‌های ساختاری مانند تورم بالا، بیکاری جوانان و محدودیت‌های ناشی از تحریم‌هاست، نسل زِد (متولدین سال‌های ۱۹۹۵ تا ۲۰۱۰ یا دهه‌های پایانی قرن ۲۱ و آغازین قرن ۲۲) با ارزش‌هایی متفاوت در حال بازتعریف قواعد بازار کار کشور هستند.

از مشخصه‌های بارز نسل زِد یا به تعبیر برخی کارشناسان «نسل نت» که امروز بخش قابل‌توجهی از نیروی کار کشور را تشکیل می‌دهند، این است که در عصر دیجیتال به دنیا آمده‌اند و به دلیل مأنوس بودن و حتی شیفتگی نسبت به چنین فضایی به‌ جای مشاغل سنتی و ثابت، به ‌سمت انعطاف‌پذیری، استقلال، تعادل میان کار و زندگی، فریلنسینگ (کار آزاد) و دورکاری (به عنوان دو پدیده‌ای که به ‌لطف گسترش سکوهای دیجیتال و تجربه‌های دوران کرونا در ایران رشد چشمگیری یافته)، گرایش روز افزونی پیدا کرده‌اند به طوری که به باور بسیاری از کارشناسان این استقبال گرم از مشاغل منعطف می‌تواند منشأ تحولات بزرگی برای اقتصاد و بازار کار کشور باشد.

بسیاری از صاحبنظران اقتصادی معتقدند آینده فریلنسری در ایران، روشن و پررونق است؛ چراکه این شیوه‌ها منافع کارفرمایان، کارجویان و اقتصاد کشور را تأمین می‌کند و بر این اساس اغراق نیست اگر بگوییم در حال حاضر فریلنسری یکی از محبوب‌ترین شیوه‌های اشتغال در ایران است و بسیاری از جوانان ترجیح می‌دهند مهارت‌های خود را به‌ صورت آزادانه و بدون استخدام در یک شرکت مشخص به کارفرمایان ارائه دهند.

فریلنسینگ، مرزهای درآمدزایی را محو کرد

فریلنسینگ یا انجام پروژه‌های کاری به‌ صورت مستقل و بدون وابستگی به یک سازمان ثابت، در سال‌های اخیر به یکی از محبوب‌ترین مدل‌های کاری در جهان تبدیل شده است.
براساس گزارش پلتفرم Upwork (یکی از بزرگ‌ترین سایت‌های دورکاری که افراد و فریلنسرهای زیادی از تمام دنیا با مهارت‌ها و تخصص‌های گوناگون در آن فعالیت می‌کنند)، سال ۲۰۲۴ بیش از ۶۰ میلیون نفر در آمریکا به‌ صورت فریلنسر فعالیت کرده‌اند که این بخش ۳۶درصد از نیروی کار این کشور را تشکیل می‌دهد.

در ایران هم سکوهایی مانند «پونیشا»، «کارلنسر» و «پارسکدرز» به جوانان اجازه داده ‌تا در حوزه‌هایی مثل برنامه‌نویسی، طراحی، گرافیک، تولید محتوا، ترجمه، کارشناسی سئو (بهینه‌سازی سایت برای موتورهای جست‌وجو) و بازاریابی دیجیتال فعالیت کنند و برخی حتی از طریق سکوهای بین‌المللی مانند Freelancer.com و Fiverr به بازارهای جهانی متصل شده‌اند و در شرایطی که تحریم‌ها دسترسی به منابع مالی بین‌المللی را محدود کرده، درآمد ارزی کسب می‌کنند که این درآمد نه‌تنها به معیشت خانواده‌ها کمک می‌کند، بلکه می‌تواند به کاهش فشار بر بازار ارز هم منجر شود.

برخی برآوردهای غیررسمی نشان می‌دهد در سال جاری شاید چند صد هزار ایرانی به صورت تمام‌وقت یا پاره‌وقت به عرصه فریلنسری وارد شوند و گفته می‌شود اگر این تعداد مثلاً به یک میلیون نفر (کمتر از ۵ درصد جمعیت جوان کشور)، برسد، سالانه میلیاردها تومان به اقتصاد کشور به‌ویژه در شرایط تحریم تزریق می‌شود.
خانم بیست‌وپنج ساله تهرانی، دانش‌آموخته رشته هنر و جویای کار ثابت در گفت‌وگو با خبرنگار ما می‌گوید: از طریق همین سکوها برای مشتریان خارجی، لوگو طراحی می‌کنم. کار آزاد به من این امکان را داده است که درآمد خوبی داشته باشم و به صورت ارزی پس‌انداز و حتی از خانواده‌ام هم حمایت مالی کنم.

آقایی بیست‌وهفت ساله، برنامه‌نویس و ساکن شیراز هم که در حال حاضر با یک شرکت کانادایی به‌ صورت دورکار پروژه انجام می‌دهد، به قدس می‌گوید: با هزاران مانع برای پیدا کردن کار ثابت متناسب با توانایی و تخصصم مواجه بودم، اما فریلنسینگ به من یاد داد که مرزها فقط روی نقشه‌اند و من می‌توانم از ایران به جهان متصل شوم و آینده خودم را بسازم.

شاید کلیدی‌ترین درسی که هم‌نسل‌های من به اقتصاد ایران داد این است که در جهانی که فناوری، مرزها را کمرنگ کرده، آینده متعلق به کسانی است که جرئت تغییر دارند

مدل‌های سنتی کار، بازنگری می‌شوند

متخصصان معتقدند فریلنسینگ و دورکاری نه‌تنها برای افراد، بلکه برای اقتصاد کلان ایران نیز مزایای متعددی ازجمله کاهش بیکاری جوانان را دارد. براساس اعلام مرکز آمار ایران نرخ بیکاری جوانان (۱۵ تا ۲۴ سال) در سال ۱۴۰۳ حدود ۲۰درصد بوده که فریلنسینگ می‌تواند به‌ عنوان راهکاری برای جذب این نیروی کار تحصیل‌کرده (به‌ویژه در شهرهای کوچک با فرصت‌های شغلی محدود)، عمل کند و در همین فضا اقتصاد دیجیتال و اکوسیستم استارت‌آپی و سکوهای دیجیتال هم تقویت می‌شود.

واقعیت غیرقابل انکار دیگری که نسل زِد بر بازار کار ایران تحمیل کرده این است که کارفرمایان، سازمان‌ها و اداره‌ها به مرور وادار می‌شوند مدل‌های کاری سنتی (مثلاً حضور اجباری از ۹ صبح تا ۵ عصر) را بازنگری کنند و بالطبع این تغییر می‌تواند بهره‌وری را افزایش و هزینه‌های شرکت‌ها (مانند اجاره دفتر) را کاهش دهد، هرچند ترویج کارهای آزاد با کاهش امنیت شغلی به دلیل محرومیت از مزایایی مانند بیمه و بازنشستگی پیوند خورده اند.

نگاه جسورانه و آینده‌نگرانه؛ رمز تقویت فریلنسری

وجود ظرفیت‌های فراوان فریلنسینگ در ایران با موانع متعددی همراه شده است، موانعی که رشد این مدل کاری را در اقتصاد و بازار کار محدود می‌کند.

به گفته فعالان این حوزه با تحریم‌های وضع شده فریلنسرهای ایرانی نمی‌توانند به‌راحتی از سکوهایی مثل PayPal یا Stripe استفاده کنند و بسیاری از فرصت‌های جهانی را از دست می‌دهند.

ضعف زیرساخت دیجیتال، اینترنت کُند و قطعی‌های مکرر، به‌ویژه در شهرهای کوچک، کار فریلنسرها را مختل می‌کند و در سال۱۴۰۴ هنوز زیرساخت‌های اینترنت ایران با استانداردهای جهانی فاصله دارد.

لازم به ذکر است فریلنسرها در ایران از حمایت قانونی کافی برخوردار نیستند و قراردادهای کاری بیشتر غیررسمی ‌هستند و هیچ سازوکاری برای بیمه یا حمایت از حقوق فریلنسرها وجود ندارد.

ضعف آموزش مهارت‌های دیجیتال، آماده نبودن نظام آموزشی ایران برای تربیت نیروی کار دیجیتال، تسلط نداشتن بسیاری از جوانان بر مهارت‌های لازم مانند ابزارهای دیجیتال یا زبان انگلیسی، بی‌اعتمادی برخی کارفرمایان به فریلنسرها در ایران و ترجیح آنان به استخدام نیروی حضوری را هم باید به عنوان موانع رشد مشاغل آزاد و منعطف در ایران برشمرد.
کارشناسان حوزه اقتصاد دیجیتال معتقدند یکی از شاه‌کلیدهای سیاست‌گذاری در این حوزه می‌تواند ارائه مشوق‌های مالی (مانند معافیت مالیاتی) به سکوهای فریلنسینگ داخلی و کمک به اتصال آن‌ها به بازارهای جهانی باشد و اینکه قوانینی برای حمایت از حقوق فریلنسرها از قبیل قراردادهای استاندارد و بیمه‌های ویژه وضع شود.

به گفته تحلیلگران، فریلنسینگ و دورکاری نه‌تنها یک مدل کاری بلکه تحولی فرهنگی و اقتصادی است که می‌تواند نسل زِد را به موتور محرک اقتصاد ایران تبدیل کند و اگر سیاست‌گذاران و مردم با نگاهی جسورانه و آینده‌نگرانه از این فرصت استفاده و این موج را به یک جریان قدرتمند اقتصادی تبدیل کنند، ایران می‌تواند به یکی از قطب‌های فریلنسینگ در منطقه تبدیل شود؛ همان‌طور که هند سالانه میلیاردها دلار از این طریق درآمد کسب می‌کند.