نشست فعالان اکوسیستم هوش مصنوعی به میزبانی مؤسسه فرهنگی قدس با همکاری «کمیته علم داده مکانی و هوش مصنوعی جغرافیایی انجمن ملی هوش مصنوعی ایران» و «شاخه استانی خراسان رضوی انجمن ملی هوش مصنوعی ایران» برگزار شد.
شرکت‌کنندگان در این نشست با تأکید بر ضرورت برنامه‌ریزی به‌منظور حضور قدرتمندانه در این عرصه، به بیان چالش‌های پیش رو برای تحقق اهداف پیش‌بینی شده در این خصوص پرداختند.

حکمرانی داده باید به یک مدل تبدیل شود

محمدهادی زاهدی، عضو هیئت علمی دانشگاه خواجه نصیر و رئیس مرکز فناوری اطلاعات هوش‌مصنوعی وزارت علوم در این نشست با اشاره به چگونگی تشکیل انجمن هوش مصنوعی گفت: سال ۱۴۰۲ در خلأ وجود یک نهاد علمی، تخصصی و حاکمیتی، انجمن هوش مصنوعی ایران توانست در میان دعواهای بین ستاد، سازمان و وزارت فعالیت‌های خود را آغاز کند.
زاهدی با بیان اینکه باید با ارائه راه حل‌هایی هرچند کوتاه‌مدت بتوانیم به زیست بوم هوش مصنوعی کمک کنیم، اظهارکرد: حکمرانی داده که از آن همواره در جلسات مختلف سخن گفته می‌شود باید به یک مدل تبدیل شود و کاری انجام دهیم که سکوها، سامانه‌ها و نرم‌افزارها با یکدیگر به یک زبان مشترک صحبت کنند.
رئیس انجمن هوش مصنوعی ایران با اشاره به مشکلات بحث داده‌ها، افزود: ما هنوز یک قانون شفاف در حوزه اُپن دیتاها نداریم؛ به‌طوری که آخرین قانون درخصوص داده‌های باز و شفاف، قانون سال ۱۳۸۸ بوده است، ولی این قانون به‌قدری کلی است که تا امروز که بیش از ۱۶ سال از آن می‌گذرد هیچ سازمانی داده‌های خود را به صورت داده باز در اختیار نگذاشته است.
وی با تأکید بر اینکه از دولت و دولتی‌ها نمی‌توان انتظار داشت، ادامه داد: باید پرسید شرکت‌های بزرگ چقدر داده‌های خود را در اختیار محققان قرار داده‌اند؛ اگر خودمان شروع کنیم، حتماً دولت همراهی خواهد کرد، اگر خودمان بتوانیم داده‌هایی را که قابل انتشار است و به کسب‌وکار ما آسیب نمی‌زند به اشتراک بگذاریم به این زیست بوم کمک قابل توجهی کرده‌ایم.
ما می‌توانیم زنجیره تأمین را به همین سکوها اختصاص دهیم، چون بیشترین اطلاعات در اختیار آن‌هاست و بیشترین خرید از همین سکوها انجام می‌شود؛ بر همین اساس می‌توان یک زنجیره تأمین هوشمند را در این بستر راه‌اندازی کرد .

تدوین شیوه‌نامه سرآمدان هوش مصنوعی کشور

عضو هیئت علمی دانشگاه خواجه نصیر با بیان اینکه کمیته‌های مختلفی در انجمن هوش مصنوعی سعی کرده‌اند با رویکرد کاربردی‌سازی، گرهی را در این خصوص باز کنند به تشکیل هسته‌های تخصصی در حوزه هوش مصنوعی و امنیت سایبری در ستاد توسعه علوم و فناوری به ریاست دکتر عارف اشاره کرد و افزود: علاوه بر شاخه‌های کمیته‌های تشکیل شده، کارگروه‌های متفاوتی همچون کارگروه توسعه مدل‌های بنیادین هوش مصنوعی، کارگروه کشاورزی و امنیت غذایی و کارگروه امنیت داده و اطلاعات در این انجمن وجود دارد.
ضمن آنکه برای نخستین بار شیوه‌نامه سرآمدان هوش مصنوعی کشور را تدوین کرده‌ایم و در خرداد سال آینده نیز برای نخستین بار سرآمدان این عرصه را به صورت سالیانه معرفی خواهیم کرد.
این انتخاب‌ها فقط به استادان دانشگاه‌ها محدود نخواهد بود، بلکه شرکت‌هایی که در زمینه توسعه محصولات و فناوری‌های نوین موفق عمل کرده‌اند نیز شامل این معرفی خواهند شد.
در این فرایند، به ویژگی‌هایی همچون توسعه بازار، فروش بین‌المللی و حمایت مالی از اکوسیستم نیز توجه خواهد شد.

چالش‌های پیش روی حکمرانی داده

رئیس مرکز فناوری اطلاعات هوش مصنوعی وزارت علوم در ادامه به چالش‌های پیش روی حکمرانی داده و نبود همکاری‌های مناسب میان بخش‌های مختلف اشاره و اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین اهداف انجمن، ایجاد مدل معماری یکپارچه برای داده‌ها و سیستم‌هاست تا از طریق آن، تمامی نرم‌افزارها و سامانه‌ها بتوانند با یک زبان مشترک با یکدیگر ارتباط برقرار کنند.
یکی از اهداف ما این است در آینده نزدیک بتوانیم مدل‌هایی برای حکمرانی داده ایجاد کنیم که در آن، تمام بخش‌های مختلف اعم از دولتی، خصوصی و دانشگاهی با یکدیگر تعامل کنند و در نهایت، این همکاری‌ها منجر به پیشرفت و توسعه سریع‌تر استان در حوزه هوش مصنوعی شود.
رئیس انجمن هوش مصنوعی ایران با تأکید بر اینکه یکی از موفقیت‌های اخیر انجمن در حوزه سلامت دیجیتال و هوش مصنوعی در حوزه پزشکی بوده است، از تشکیل کارگروه سلامت و پزشکی در انجمن خبر داد و گفت: سال گذشته با بررسی وضعیت شرکت‌های دانش‌بنیان و فناوری‌های سلامت در کشور متوجه شدیم یکی از بزرگ‌ترین چالش‌ها، نبود یک سیستم ممیزی برای محصولات هوش مصنوعی در حوزه سلامت است.
در همین راستا، انجمن با همکاری سازمان ملی استاندارد و پژوهشگاه استاندارد، به همراه دانشگاه‌های علوم پزشکی شیراز و دیگر مراکز دانشگاهی توانسته فریم‌ورک یا چارچوب استانداردها و شیوه‌نامه‌های تبادل داده در حوزه سلامت را تدوین کند؛ این چارچوب به وزارت بهداشت ارسال شده و به تصویب رسیده است. نتیجه این اقدام، تصویب آیین‌نامه کاربران سلامت دیجیتال توسط وزارت بهداشت بود که به حل چالش‌های بزرگ حوزه داده در بخش سلامت کمک خواهد کرد.
وی به پیشرفت‌های قابل توجه در حوزه امنیت سایبری اشاره و تصریح کرد: در حوزه امنیت سایبری نیز اقداماتی جدی در حال انجام است. انجمن در تلاش است هسته‌های تخصصی برای امنیت سایبری تشکیل دهد و همزمان با برگزاری نشست‌های تخصصی، این موضوع را در ستاد توسعه علوم و فناوری کشور مطرح کند.
رئیس مرکز فناوری اطلاعات هوش مصنوعی وزارت علوم همچنین به توسعه اکوسیستم هوش مصنوعی از طریق همکاری‌های استانی و دانشگاهی اشاره کرد و ادامه داد: ما در هر استان یک نماینده داریم و در هر دانشگاه، ازجمله دانشگاه‌های دولتی، آزاد و غیردولتی، نمایندگان دانشگاهی انتخاب کرده‌ایم تا از طریق آن‌ها بتوانیم ارتباط نزدیکی با بدنه علمی کشور برقرار کنیم.
در حال حاضر نیز تفاهم‌نامه‌هایی با نظام صنفی رایانه‌ای و اتاق بازرگانی داریم تا این شاخه‌ها به یکدیگر متصل شوند و در نهایت به تقویت اکوسیستم فناوری کشور کمک کنند.
زاهدی یکی از چالش‌ها در مسیر رشد و کاربردی‌سازی هوش مصنوعی در کشور را کمبود ارتباط مؤثر میان صنعت و دانشگاه دانست و افزود: با وجود بیش از ۱۰ هزار شرکت دانش‌بنیان و ۵۹ پارک علم و فناوری در کشور، تعداد شرکت‌هایی که به‌طور فعال در حوزه هوش مصنوعی فعالیت می‌کنند، بسیار اندک است که این نشان می‌دهد در انتقال فناوری‌ها و پژوهش‌های علمی به دنیای صنعت و بازار هنوز به‌طور مؤثر عمل نکرده‌ایم.وی به موضوع افزایش مهاجرت نیروی انسانی متخصص در حوزه فناوری اشاره کرد و گفت: آمارها نشان می‌دهد نرخ مهاجرت متخصصان حوزه هوش مصنوعی و فناوری اطلاعات در حال افزایش است؛ این موضوع به‌ویژه در میان دانش‌آموختگان دکترا محسوس است، به‌گونه‌ای که بیشتر این افراد به دلیل نبود فرصت‌های شغلی و پژوهشی در داخل کشور، به خارج مهاجرت می‌کنند.

وضعیت تولید علم در حوزه هوش مصنوعی

رئیس انجمن هوش مصنوعی با اشاره به وضعیت تولید علم در کشور، خاطرنشان کرد: تولید علم، یکی از حوزه‌هایی است که در آن، کشور هنوز در موقعیت خوبی قرار دارد؛ روند تولید علم در حوزه هوش مصنوعی در ایران در سال‌های اخیر رو به رشد بوده است، به‌طوری که تا سال ۲۰۲۴، تولید مقالات علمی و پژوهشی در حوزه هوش مصنوعی با سرعت قابل توجهی افزایش یافته است. اما این روند با شتاب بیشتر کشورهای منطقه مانند ترکیه، عربستان و امارات روبه‌رو شده که در حال حاضر از ایران پیشی گرفته‌اند که نشان‌دهنده نگرانی‌هایی درخصوص نبود سرمایه‌گذاری کافی و پشتیبانی‌های لازم از پژوهش‌های کاربردی در کشور است.
آمارهای مهم در حوزه هوش مصنوعی نشان‌دهنده ظرفیت بالا در تولید علم است، با این‌حال هنوز در مراحل کاربردی‌سازی و تجاری‌سازی این علم در سطح جهانی نتایج مطلوبی بدست نیامده است؛ در حال حاضر، ۱۱هزارو۷۲۹ پایان‌نامه در مقاطع کارشناسی ارشد و دکترا در حوزه‌های یادگیری ماشین و یادگیری عمیق در ایران انجام شده است، اما تنها تعداد اندکی از این تحقیقات منجر به حل چالش‌های واقعی صنعت شده‌اند.
یکی از مهم‌ترین موضوعات در این راستا تقویت همکاری میان دانشگاه و صنعت و تشویق شرکت‌های دانش‌بنیان به سرمایه‌گذاری در پروژه‌های هوش مصنوعی است؛ تا زمانی که پژوهش‌ها و نوآوری‌های علمی نتوانند به نیازهای واقعی بازار پاسخ دهند، نمی‌توانیم از ظرفیت‌های علمی به‌طور مؤثر بهره‌برداری کنیم.
زاهدی بر ضرورت ایجاد بسترهای حمایتی برای توسعه شرکت‌های فعال در حوزه هوش مصنوعی تأکید کرد و ادامه داد: برای تقویت اکوسیستم هوش مصنوعی کشور، باید سیاست‌های حمایتی و زیرساخت‌های مناسب برای پژوهشگران، استارت‌آپ‌ها و شرکت‌های فناوری فراهم کنیم. از سوی دیگر، حمایت‌های دولتی و سرمایه‌گذاری بخش خصوصی نیز باید به‌طور همزمان به این حوزه اختصاص یابد.