به گزارش قدس آنلاین، چندی پیش وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با استناد به داده‌های مرکز آمار کشور گفته بود سهم هزینه‌کرد خانوارهای ایرانی در بخش فرهنگی که در سال ۱۳۹۶ معادل ۱۱/۷۴ درصد از کل سبد خانوار بوده، در سال ۱۴۰۲ به ۷/۸۵درصد کاهش یافته است؛ افتی نزدیک به ۴درصد که طی ۶سال رخ داده و به گفته او مختص یک دهک خاص هم نیست و در تمام دهک‌های جامعه دیده می‌شود.

در شرایطی که به گفته سیدعباس صالحی، رقم کل هزینه فرهنگی کشور در سال ۱۴۰۲ حدود ۴۱۰ هزار میلیارد تومان بوده و نیمی از آن به مد و پوشاک اختصاص داشته که به‌ طور مستقیم کالای فرهنگی نیست، سهم نشر و کتاب تنها ۵ هزار میلیارد تومان بوده است. وضعیتی که او، آن را نشانه‌ای از افزایش «فقر فرهنگی» می‌داند و تأکید می‌کند؛ در جامعه‌ای که به طور پیوسته مصرف فرهنگی‌اش کم شود خیلی نمی‌توان امیدی به آینده فرهنگی آن داشت.

آنچه واضح است اینکه کاهش سهم مصرف فرهنگی در سبد خانوار، تنها یک تغییر عددی در آمار رسمی نیست بلکه نشانه‌ای از تغییر گسترده در الگوهای زندگی روزمره است. وقتی خانواده‌ها در مواجهه با فشارهای تورمی ناچار به اولویت‌بندی هزینه‌های خود می‌شوند، نخستین بخشی که کنار گذاشته می‌شود حوزه فرهنگ است؛ کتاب، سینما، تئاتر یا سایر کالاهای فرهنگی به کالاهایی لوکس تبدیل می‌شوند که امکان حذف یا تعویق آن‌ها وجود دارد. این روند منجر به ضعیف شدن تدریجی پیوند افراد با تجربه‌های فرهنگی و کاهش فرصت‌های یادگیری، خلاقیت و مشارکت اجتماعی می‌شود.

از سوی دیگر، پایین ماندن سطح مصرف فرهنگی پیامدهایی فراتر از سبد خانوار دارد. در سطح کلان، گردش مالی محدود در حوزه فرهنگ به معنای کوچک شدن بازار برای ناشران، هنرمندان و تولیدکنندگان فرهنگی است و همین موضوع به رکود و کاهش کیفیت تولیدات فرهنگی منجر می‌شود. در بلندمدت هم این چرخه سبب بروز وضعیتی می‌شود که در آن نه تنها دسترسی جامعه به محصولات فرهنگی کاهش می‌یابد بلکه انگیزه و توان تولیدکنندگان برای خلق آثار تازه از بین می‌رود.

همین موضوع سبب شد وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی از صدور کارت اعتباری ۱۵میلیونی برای خرید در حوزه فرهنگ و هنر خبر دهد؛ طرحی که در مرحله نخست برای ۱۰۰ هزار نفر از اهالی فرهنگ، هنر و رسانه در نظر گرفته شده و قرار است در مراحل بعدی به گروه‌های بیشتری تعمیم یابد.

ضرورت فربه‌سازی تقاضای فرهنگی

از نظر کارشناسان هر آنچه موجب تقویت گردش مالی و ایجاد تقاضا در بازار فرهنگی شود، مقبول است. مهدی فیروزان، صاحب‌نظر فرهنگی با بیان اینکه سبد فرهنگی خانوارها روز به روز در حال کوچک‌تر شدن و نابودی است درباره تبعات فقر فرهنگی به خبرنگار ما می‌گوید: کشور ما با این پیشینه غنی فرهنگی باید تقاضای فرهنگی را فربه کند نه عرضه را، در حالی که مدیران فرهنگی همواره یارانه و اعتبار می‌دهند تا تولید را زیاد کنند و نهایتاً منجر به افزایش تعداد کتاب، فیلم و تئاتر می‌شود و کمتر همت می‌کنند که تعداد سینمارو، تئاتررو، موسیقی‌رو و کتابخوان را زیاد کنند، از این رو با هر طرحی که تقاضا را فربه کند موافقم و با هر طرحی که عرضه را چاق کند مخالفم.

فیروزان معتقد است؛ طرح «فرهنگ کارت» تقاضا ایجاد می‌کند و با دادن اعتباری که قابلیت بازپرداخت در چند قسط را دارد، این کمک را می‌کند که مردم به تئاتر بروند، در کنسرت شرکت کنند، کتاب بخوانند و به سینما بروند. این یعنی ایجاد تقاضا و من با آن موافقم چون کمک می‌کند فرهنگ به تدریج به سبد خرید خانوار برگردد.

او ادامه می‌دهد: حتماً نتایج این طرح توسط وزارت ارشاد بررسی می‌شود و در صورت استقبال مردم، حجم و گستردگی آن را بیشتر خواهند کرد، وقتی ببینند بازپرداخت‌ها مرتب و درست بوده، میزان اعتبار را بیشتر می‌کنند.